mimar sinankastamonupiriSİVASsyriamanastırsivas eskisuriyealayhan1500 piri
• Iğdır - Ejder Kervansarayı Rölöve-Restitüsyon-Restorasyon Projeleri (M.S. 1278 )

IĞDIR-EJDER KERVANSARAYI RÖLÖVE RESTİTÜSYON VE RESTORASYON PROJELERİ
Iğdır Ejder Kervansarayı Iğdır Kars Karayolunun Iğdır dan itibaren 7. Km.sinden Güney istikamette devam eden köy yolları şosesinin 25.km sinde şoseye göre sağ tarafta doğu/batı istikametinde konumlanmıştır.Yapının beden duvarları ile çevre arazi aynı renk tonunda olmasına rağmen , konumu ve kütlesi ile yolun alt uclarından itibaren kendini hissettirmektedir. Kars karayolundan saptıktan sonra Kervansaray’a kadar Yağcı , Aşağı Çarıkçı köylerinden geçilmektedir. Tam kervansarayın önünde ki sapaktan doğu istikamette 1. km mesafede yine kervansaray ismini almış bir köy daha bulunmaktadır.

Binada hiçbir kitabe izine rastlanmamakta, kervan yollarını ve hanları konu olan eserlerde de adı geçmemektedir. Avlusuz oluşu ve taç kapısının cephede bir çıkıntı teşkil etmeyişi bir geç devir eseri olduğu intibaını uyandırmaktadır. Böylece binayı XIV. asır sonlarıyla XIV. asır başlarına tarihlemek mümkün görünmektedir. Filhakika bilinen avlusuz hanların pek çoğu geç devir eserleri olup, genellikle XIV. asıra tarihlendirilebilmektedir.

Yapı dıştan incelendiğinde , yan duvarlarda sağır yan bedenler beşer sıra yarım yuvarlak kule payandalar ile hem duvarlar tahkim edilmiş hem de monotonluktan kurtarılmışlardır. Bu tip yapıların kurulma amaçlarına uygun olarak savunmaya yönelik olmasından dolayı kulelerin beden duvarları ile aynı kotları yakalamış olmaları kuvvetle muhtemeldir. Bu durumda tüm yapı çevresinde olası bir parapet yüksekliği ile dendanlar ve arkasında seğirdimlik düşünülebilir. Civar köylerde yaşayan yerli halkın atakulağından duyma hikayelerine göre girişte sağ hücre üstünün mescit olarak kullanıldığı tezi , bu bölüme çıkılan merdiven, yukarıda merdiven üstünün kapalı olması ve mekanı çevreleyen duvar izinin üstte okunması, altta beşik tonozun kasnak kemer ile desteklenmesi bu mekanın kullanılabilen bir yer olma ihtimalini artırmaktadır. Esasen bu hücrenin tavanında delik olmaması bu tezi daha da kuvvetlendirmektedir.

24.61m. x 51.26m. ölçülerindeki dikdörtgen planlı , doğu batı aksında uzayan,yapının Doğu cephesinde çıkıntısız bir taçkapı bulunmaktadır. Kuzey ve güney yan cephelerin her birinde önden arkaya beşer adet yarım silindir şekilli destek kuleleri binanın taç kapısı dışındaki yegane göze çarpan dış mimari elemanlarıdır. Taç kapının dışında cephelerde başka hiç açıklık, mazgal, ışıklık vs hareket yoktur.

Giriş açıklığı üzerine rastlayan ve alınlıkla bir bütün teşkil bu kısım radyal bir form içinde yerleştirilmiş bolklardan meydana gelmiştir. Altlarında bu blokları tutacak yatay bir datyanak bulunmamaktadır. Alınlığı meydana getiren alt uçlarının yatay bir hat ile sonuçlanması nedeni ile kapıya atkı taşı ile örtülü hissini veren bu bluklar ,kemer sistemi ile yerlerine tutturulmuşlardır. Taç kapı alınlığını teşkil eden blokların bitkisel tezyinatlı altı kollu yıldız lar ve bunların arasını dolduran baklava larla tezyin edilmiş oldukları halen yok olmamış parçalarından anlaşılmaktadır. Yuvarlak bir silme dizisi yukarıda sivri kemer meydana getiriyor. Bu sivri kemeri takiben Ani de de bolca gördüğümüz geometrik tezyinli abant mevcuttur.

Taç kapıdan girildiğinde , iç temiz ölçüleri , eni 7,40 m. boyu 7.37m. yüksekliği 6.94 m. ve kare planlı bir hol , holün sağ ve solunda ön yan hücrelere girilen birer kapı ile taç kapı aksının devamında ahır kısmına geçilen iç kapı göze çarpmaktadır. Duvarlar tavan dahil moloz taş üzeri ince yonu taş kaplama dır. (taç kapı ve diğer iç kapı ayrıca incelenecektir). Holde yukarı bakıldığında yıldız tonoz ile geçili tavan göze çarpmaktadır. Yine giriş holünün sağ iç duvarına ankastre oturtulmuş tonoz üstüne çıkan bir merdiven göze çarpmaktadır. Holün sol yan duvarında yakın zamanlarda metal kalem ile oyularak yazılmış okunamayan bir muhdes yazı dizisi olup aralarında rus alfabesi ile yazılı harfleri ve 1846 rakamı okunabilmiştir.

Taç kapı ile aynı eksen ve aynı geçiş fonksiyonlarına sahip iç kapı hol ile ahır kısmını ayırmaktadır. Taçkapı da olduğu gibi bu kapıda da çerçeve,yuvarlak silme sıralarından müteşekkildir.Radyal kıvrılma ile üst kısımda meydana gelen sivri kemer alınlığı çerçevelendirmektedir. Bu kapıda da yatay lento elemanı olmayıp kemer tekniği ile taşlar yanlara sıkıştırılmışlardır.

Holden sağ yan hücreye girildiğinde eni 5.50m. boyu 7.35m. yüksekliği h=5.20m. olan tek kemer kasnaklı beşik tonoz ile geçilmiş tavandan oluşan bir mekan görülmüştür. Kuzey ve doğu duvarında , duvara gömme 065 x .065 x D=050 ve 090 x 065 x D=050 ölçülerindeki iki nişin ve girişte sağ yanda mumluk nişinin dışında sade ince yonu taş kaplama duvarlar mimari elemanların tümüdür.

Holden sol yan hücreye girildiğinde eni 5.31m.boyu 7.38m . yüksekliği 5.32 m. olan bir hücreye girilmektedir.Manastır tonoz tabir edilen tonoz ile geçilmiş üst açıklık ile doğu duvarındaki 090 x 055 x D=042 ölçüsündeki nişin dışında başka bir özellik arzetmemektedir. Ancak tavandaki manastır tonoz da görülen taş kilit detayları ile farklı renkte taşların beraber kullanılması ile elde edilen motiflere Ani Şehrinde Holly Apostoles kilisesinin yanına İ.S. 1031 eklenen Zamatun (mastaba/kervansaray) ın tavan tonozları ile Şeddatlı Menuçehr (Ebu Muammeran) Camiinin tavan süslü geçme taşlarda aynı motiflerin benzerlerini görebiliyoruz. Giriş Holünün sağındaki hücrenin tonozunda delik bulunmamakla beraber sol hücrenin üstünde yıldız motifli dört delik olduğu ,bunlardan üçünün tonozun sağlam yerinde halen mevcut olduğu görülmektedir.

Holden İç kapı ile ahır kısmına geçildiğinde görülen manzara şöyledir; Bir orta nef ve iki yan nef görülmektedir. Orta nef h=6.64 m. ve yan nefler ise ortalama 4.30m. yüksekliktedir. Orta ve yan nefler arasında birer sıra ve sekizerden onaltı adet ayak ile tüm mekan geçilmiştir. Sağ ve sol neflerde sekiz sıra kasnak kemer ile beşik tonozalar dış beden duvarları ve orta ayaklara taşıttırılmıştır. Girişten 1. sıra tonoz ile dipte son sıra tonozlar her iki yönü karşıladığı için yarım tekne tonozu olarak tertiplenmişlerdir.

Orta nef in üstü tonozu tamamen çökmüş, yan nefler kısmi çökmüş durumdadır. orta nef yanlarındaki birer sıra ayakların aralarında ki kemerli bağlantılar iyice sayılabilir durumdadırlar. bir orta nef ve iki yan nef görülmektedir. Orta nefte ise kasnak kemerler ayaktan ayağa atılmış olduğu tamamen yıkık olmasına rağmen okunabilmektedir. Yan neflerin üzerini örten beşik tonozların ayaklar hizasında kasnak kemerleri dış beden duvarlarında sade bir kasnak ayağı ile duvara oturtulmuştur. Bu kasnaklar orta ayaklarda süslü mukarnaslı kasnak ayakları ile ayaklara sabitlenmişlerdir. Tüm üst örtünün yükünü çeken iki sıra orta ayaklar ki bunlar ceman sekizerden onaltı adet olup boylamasına birer kasnaklı kemerle bağlanmışlardır. Kemerlerin ayakları döşemeden 1.60m. de başlamaktadır. Kemer yüksekliği 1.20 m.dir. ve açıklıkları ayaktan ayağa ortalama 4.35m. olan açıklıklarda 3.00m. temiz açıklık bırakmışlardır.

Holden girilince 1. ayak aksında sağ ve sol uç arasında ayak dışına taşmayan kısmi bir kayma görülmüş olup bu ayrıntı sağ 8. ayak ta birleşen kasnaklarda da görülmektedir. Orta nef genişliği ortalama 9.90 m. Olup, sağ yan nef genişliği ortalama 5.95m. sol yan nef genişliği 6.35.m. civarındadır.

Sağ nefin 8.ayak ile arka duvarı arasında ki son bölümünü örten tekne tonoz diğer tonozlardan 0.60.m. daha yüksek kurulmuş olduğu da ilk bakışta görülmüştür.
 

Bu sitede bulunan resimler telif hakları güvencesi altındadır. • İzin alınmadan kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz. 

Anı Anıtsal Yapıları Koruma Değerlendirme Ve Yapım  Mimarlık, Restorasyon A.Ş.
Adres:Aziziye Mahallesi Hava Sokak 24/8 Yukarı Ayrancı 06540 Çankaya/Ankara
Tel: 90 312 441 65 53 - Fax: 90 312 441 65 54

e-mail: anitsal@anitsal.com