mimar sinankastamonupiriSİVASsyriamanastırsivas eskisuriyealayhan1500 piri
• İstanbul - Dolmabahçe Camii Rölöve-Restitüsyon-Restorasyon Projeleri

  İSTANBUL - DOLMABAHÇE CAMİİ RÖLÖVE RESTİTÜSYON VE RESTORASYON PROJELERİ
Dolmabahçe Cami, Dolmabahçe Sarayı`nın güney kesiminde ve sahilindedir .

Abdülmecid’ìn [hd 1839-1861] annesi Bezm-i alem Valide sultan tarafından başlatılıp ölümü üzerine Abdülmecid tarafından tamamlanan ve tasarımı Garabet Balyan`a ait olan bir yapıdır.Asıl adı Bezm-i alem Valide Sultan Camii olan ama konumu nedeniyle Dolmabahçe Sarayı bütünü içinde düşünülüp birlikte anılan Dolmabahçe Camii iki yılı aşkın bir yapım sürecinin sonunda 23 Mart 1855`te bir Cuma töreniyle ibadete açılmıştır .

Dolmabahçe Camii, dönemin birçok yapısı gibi seçmeci özelliklere sahiptir. Ancak yine hepsinden daha fazla üslup tercihlerini net ve belirgin biçimde ortaya koymuş örneklerden biridir.

Caminin en belirgin biçimsel özelliği net bir kurgu ve geometriye sahip olmasıdır. Camii ve hünkar bölümleri, işlevlerine de bağlı olarak ayrı ayrı tasarlanmış ve sonra birleştirilmiş gibidir. Camii, kare planlı alt yapı üzerine kubbeli ve yüksek bir kitledir. Hünkar bölümü ise dikdörtgen planlı prizmatik ve daha alçak kitledir. Bu iki kitle camini kuzey cephesi yönünde bitiştirilmiştir. Kompozisyon organik bir bütünleşmeyi değil geometrik bir kurguyu işaret eder. Buna karşılık bu geometrik yaklaşım, camii ve hünkar bölümlerinin tasarım ve biçimlenmesini ortak olarak yönlendirir böylece camii ve hünkar bölümünün farkı biçimdeki kitleleri tek bir tasarım anlayışının çizgisinde bütünleştirir.

Bu yapıdaki geometrik egemen tasarım, ampir üslubunun veya yeni klasikçiliğinin 19.yy`ın ortasındaki son fakat en bütüncül örneklerindendir.

Cami sahını nın 25x25 m boyutundaki kare planının köşeleri yaklaşık 1 m`yi bulan genişlemelerle vurgulanmış ve baldeken strüktürü çizilmeye çalışılmıştır. Yapını dört cephesinde eş biçimli olan büyük taşıyıcı kemerlerin kuvvetle çizilmesi geçiş öğesi olan küresel üçgenlerin yapının dış kitlesinde de açıkça güçlendirmektedir.

Diğer İstanbul camilerinde, hatta sivil yapılarında da pek karşılaşılmayan dairesel pencere düzenlenmesi, baldeken’in geometrik kurgusuna , kendine özgü bir dışa vurumla katılmaktadır. Taşıyıcı kemerlerin içinin kemer çizgisine paralel biçimlenen düzenine profiller ve bezeme şeritleri eşlik etmektedir. Kemer içinin yatay olmayan bu pencere düzeni, aslında geleneksel strüktürün görsel alışkanlıklarını da değiştiren bir öneridir.

Kemer içinin biçimlenmesi cephede bir üçlü bölümleme ile karşılanmış ve zemin kata, dökme demir parmaklıklı üç yüksek pencere yerleştirilmiştir.

Köşe ayaklarının üstüne yerleştirilmiş ve dekoratif niteliği öne çıkarılmış ağırlık kulesi görünümündeki plastik düzenlemelere gelince, bunlar, caminin betimlenen tasarım özelliklerine yabancı kalmaktadır. Bu öğeler , hem kurulan geometrik çatkıyı zayıflatmakta hem de klasisist çizgiler sadeliğiyle bağdaşmamaktadır.

Caminin kuzey cephesinde yer alan doğu – batı doğrultusunda yerleştirilmiş bir dikdörtgen kitlesi olan hünkar bölümü iki katlıdır. Neorönesans denebilecek klasik mimari öğelere sahip, sade ve resmi görünümlü yapıdır. Hünkar tarafından kullanılacak bölümlerin cami dışında ek hacimler olarak örgütlenmesinin sivil mimari taşıyan erken örneklerinden bürokrasinin ve devlet protokolünün ağırlık kazandığı bir tören sürecine işaret eden resmi görünümlü hünkar yapılarına geçilir. Dolmabahçe Camii hünkar bölümü bu gelişmenin en tipik örneklerinden biridir.

Yapı üç bölümlü bir plan şeması göstermektedir. Ortada caminin giriş bölümünü oluşturan ve aşamalı olarak camiye girişi hazırlayan üç ara mekan vardır. Birincisi bir dış mekandır; kitle burada içeri çekilerek üçlü merdivenlerle girişe yönelinir.

İkincisi; camilerin geleneksel şemasındaki son cemaat yerine tekabül etmesi gereken ama yalnız camiye değil hünkar bölümlerine de geçiş sağlayan ve dolayısıyla daha çok bir dağılım mekanı olarak kullanıldığı düşünebilecek olan hacimdir .

Üçüncüsü ise caminin iç mekanına açılan , ana sahından iki kolanla ayrılmış olan mekandır. Geleneksel şemada açık olan son cemaat yerini içeri alan bir çözüm önerisidir. Hünkarın kullanacağı ve selamlık töreninin ve buluşmaların yapılacağı bölüme iki özel giriş verilmiştir . Bunlardan Dolmabahçe Sarayına bakan doğu girişi hünkara ait olmalıdır. Dört kolonlu merdiven asıl hünkar çıkışını sağlar. Cami sahnına açık hünkar locası , cami kitlesi ile hünkar bölümü kitlesinin mafsallığı hacimdir.

Hünkar bölümünün cephelerinde giriş katında düz dikdörtgen pencere dizileri kullanılmıştır, üst katta ise düz saçaklık ve üçgen alınlık taşıyan pencereler almaşık dizilmiştir. Camiye giriş bölümünün pencereleri ise tamamen farklı olarak daire kemerli olarak düzenlenmiştir .

Cami iki minarelidir. Yüksek ayaklar üzerinde yivli , gövdeleri ve Korentiyen kolon başlığı biçiminde şerefeleri olan bu minarelerin yerleştirimi ,tasarımın en zayıf halkasını oluşturmaktadır. Kuzey cephesinin iki ucuna yerleştirilen minareler ne cami bölümü ne de hünkar bölümü ile bütünleşebilmektedir. Ayrıca oturdukları köşede alınlıklı pencerenin inşa edilip sağır bırakılması, mimarın performansını gölgeleyen bir uygulamadır.

Caminin içinde, yer yer barok karakterde gösteren ( vaaz kürsüsü pencere kemerlerinin üst bezemesi gibi) ampir üslubunda bir dekorasyon vardır. kubbe eteği profillerinde pilastr başlıklarında , kornişlerde pencere aralarındaki panolarda bordürlerde görülen bu biçimlenme özellikle taşıyıcı yüksek kemerler kesiminde belirgindir .

Dolmabahçe Caminin de eskiden diğer selatin camiler gibi dış avlusu vardır . İnönü Stadyumu`nun yapımı ve yol düzenleme operasyonları sırasında ‘’kağir ayaklar arasında dökme demir parmaklı (ve kemerli) pencereleri olan bu avlu yola katılmış’’ayrıca kuzeydoğu köşesindeki sebil, Asar-ı Atika Encümeni`nin muhalefetine rağmen yıktırılmıştır , muvakkithanesi de kuzey doğu ön bahçeden alınaran deniz tarafına , güney doğu istikamette taşınmıştır .



 


 




 


 

Resimler

Bu sitede bulunan resimler telif hakları güvencesi altındadır. • İzin alınmadan kullanılamaz, çoğaltılamaz, kopyalanamaz. 

Anı Anıtsal Yapıları Koruma Değerlendirme Ve Yapım  Mimarlık, Restorasyon A.Ş.
Adres:Aziziye Mahallesi Hava Sokak 24/8 Yukarı Ayrancı 06540 Çankaya/Ankara
Tel: 90 312 441 65 53 - Fax: 90 312 441 65 54

e-mail: anitsal@anitsal.com